MANNRÉTTINDAYFIRLÝSING
SAMEINUÐU
ÞJÓÐANNA á 300 tungumálum
http://www.un.org/Overview/rights.html
Á vefsíðu Sameinuðu Þjóðanna má finna margan fróðleik.

Þar er mannréttindayfirlýsingin á um 300 tungumálum. Þar segir m.a. "Fyrir
því hefur allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna fallist á
mannréttindayfirlýsingu þá, sem hér með er birt öllum þjóðum og ríkjum til
fyrirmyndar. Skulu einstaklingar og yfirvöld jafnan hafa yfirlýsingu þessa í
huga og kappkosta með fræðslu og uppeldi að efla virðingu fyrir réttindum
þeim og frjálsræði, sem hér er að stefnt. Ber og hverjum og einum að stuðla
að þeim framförum, innan ríkis og ríkja í milli, er að markmiðum
yfirlýsingarinnar stefna, tryggja almenna og virka viðurkenningu á
grundvallaratriðum hennar og sjá um, að þau verði í heiðri höfð, bæði meðal
þjóða aðildarríkjanna sjálfra og meðal þjóða á landsvæðum þeim, er hlíta
lögsögu aðildarríkja.
Hér á
eftir má lesa yfirlýsinguna í heild sinni.
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------
Inngangsorð
Það ber að viðurkenna, að
hver maður sé jafnborinn til virðingar og réttinda, er eigi verði af honum
tekin, og er þetta undirstaða frelsis, réttlætis og friðar i heiminum.
Hafi mannréttindi verið
fyrir borð borin og lítilsvirt, hefur slíkt haft í för með sér siðlausar
athafnir, er ofboðið hafa samvizku mannkynsins, enda hefur því verið yfir
lýst, að æðsta markmið almennings um heim allan sé að skapa veröld, þar sem
menn fái notið málfrelsis , trúfrelsis og óttaleysis um einkalíf og afkomu.
Mannréttindi á að vernda
með lögum. Að öðrum kosti hljóta menn að grípa til þess örþrifaráðs að rísa
upp gegn kúgun og ofbeldi.
Það er mikilsvert að efla
vinsamleg samskipti þjóða í milli.
Í stofnskrá sinni hafa
Sameinuðu þjóððirnar lýst yfir trú sinni á grundvallaratriði mannréttinda, á
göfgi og gildi mannsins og jafnrétti karla og kvenna, enda munu þær beita
sér fyrir félagslegum framförum og betri lífsafkomu með auknu frelsi manna.
Aðildarríkin hafa bundist samtökum um að efla almenna virðingu fyrir og
gæslu hinna mikilsverðustu mannréttinda í samráði við Sameinuðu
þjóðirnar.
Til þess að slík samtök
megi sem best takast, er það ákaflega mikilvægt, að almennur skilningur
verði vakinn á eðli slíkra réttinda og frjálsræðis.
Fyrir
því hefur allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna fallist á
mannréttindayfirlýsingu þá, sem hér með er birt öllum þjóðum og ríkjum til
fyrirmyndar. Skulu einstaklingar og yfirvöld jafnan hafa yfirlýsingu þessa í
huga og kappkosta með fræðslu og uppeldi að efla virðingu fyrir réttindum
þeim og frjálsræði, sem hér er að stefnt. Ber og hverjum og einum að stuðla
að þeim framförum, innan ríkis og ríkja í milli, er að markmiðum
yfirlýsingarinnar stefna, tryggja almenna og virka viðurkenningu á
grundvallaratriðum hennar og sjá um, að þau verði í heiðri höfð, bæði meðal
þjóða aðildarríkjanna sjálfra og meðal þjóða á landsvæðum þeim, er hlíta
lögsögu aðildarríkja.
1. grein.
Hver maður er borinn frjáls og jafn öðrum að virðingu og réttindum. Menn eru
gæddir vitsmunum og samvizku, og ber þeim að breyta bróðurlega hverjum við
annan.
2.
grein.
Hver maður skal eiga kröfu á réttindum þeim og því frjálsræði, sem fólgin
eru í yfirlýsingu þessari, og skal þar engan greinarmun gera vegna
kynþáttar, litarháttar, kynferðis, tungu, trúar, stjórnmálaskoðana
eða annarra skoðana, þjóðernis, uppruna, eigna, ætternis eða annarra
aðstæðna.
Eigi má heldur
gera greinarmun á mönnum fyrir sakir stjórnskipulags lands þeirra eða
landsvæðis, þjóðréttarstöðu þess eða lögsögu yfir því, hvort sem landið er
sjálfstætt ríki, umráðasvæði, sjálfstjórnarlaust eða á annan hátt háð
takmörkunum á fullveldi sínu.
3. grein.
Allir menn eiga rétt til lífs, frelsis og mannhelgi.
4. grein.
Engan mann skal hneppa í þrældóm né nauðungarvinnu. Þrælahald og
þrælaverzlun, hverju nafni sem nefnist, skulu bönnuð.
5. grein.
Enginn maður skal sæta pyndingum, grimmilegri, ómannlegri eða vanvirðandi
meðferð eða refsingu.
6. grein.
Allir menn skulu, hvar í heimi sem er, eiga kröfu á að vera viðurkenndir
aðilar að lögum.
7.
grein.
Allir menn skulu jafnir fyrir lögunum og eiga rétt á jafnri vernd
þeirra, án
manngreinarálits. Ber öllum mönnum réttur til verndar gegn hvers konar
misrétti, sem í bága brýtur við yfirlýsingu þessa, svo og gagnvart hvers
konar áróðri til þess að skapa slíkt misrétti.
8. grein.
Nú sætir einhver maður meðferð, er brýtur í bága við grundvallarréttindi
þau, sem tryggð eru í stjórnarskrá og lögum, og skal hann þá eiga athvarf
hjá dómstólum landsins til þess að fá hlut sinn réttan.
9. grein.
Ekki má eftir geðþótta taka menn fasta, hneppa þá í fangelsi eða varðhald né
gera útlæga.
10. grein.
Nú leikur vafi á um réttindi þegns og skyldur, eða hann er borinn sökum um
glæpsamlegt athæfi, og skal hann þá njóta fulls jafnréttis við aðra menn um
réttláta opinbera rannsókn fyrir óháðum og óhlutdrægum dómstóli.
11. grein.
1. Hvern þann mann, sem borinn er sökum fyrir refsivert athæfi, skal telja
saklausan, uns sekt hans er sönnuð lögfullri sönnun fyrir opinberum
dómstóli, enda hafi tryggilega verið búið um vörn sakbornings.
2.
Engan skal telja sekan til refsingar, nema verknaður sá eða aðgerðaleysi,
sem hann er borinn, varði refsingu að landslögum eða þjóðarétti á þeim tíma,
er máli skiptir. Eigi má heldur dæma hann til þyngri refsingar en þeirrar,
sem að lögum var leyfð, þegar verknaðurinn var framinn.
12. grein.
Eigi má eftir geðþótta raska heimilisfriði nokkurs manns, hnýsast í einkamál
hans eða bréf, vanvirða hann eða spilla mannorði hans. Ber hverjum manni
lagavernd gagnvart slíkum afskiptum eða árásum.
13. grein.
1. Frjálsir skulu menn vera ferða sinna og dvalar innan landamæra hvers
ríkis.
2. Rétt skal mönnum vera að fara af landi burt, hvort sem er af sínu landi
eða öðru, og eiga afturkvæmt til heimalands síns.
14. grein.
1. Rétt skal mönnum vera að leita og njóta griðlands erlendis gegn ofsóknum.
2. Enginn má þó skírskota til slíkra réttinda, sem lögsóttur er með réttu
fyrir ópólitísk afbrot eða atferli, er brýtur í bága við markmið og
grundvallarreglur Sameinuðu þjóðanna.
15.
grein.
1. Allir menn hafa rétt til ríkisfangs.
2. Engan mann má eftir geðþótta svipta ríkisfangi né rétti til þess að
skipta um ríkisfang.
16. grein.
1. Konum og körlum, sem hafa aldur til þess að lögum, skal heimilt að stofna
til hjúskapar og fjölskyldu, án tillits til kynþáttar, þjóðernis eða
trúarbragða. Þau skulu njóta jafnréttis um stofnun og slit hjúskapar, svo og
í hjónabandinu.
2. Eigi má hjúskap binda, nema bæði hjónEfni samþykki af fúsum vilja.
3. Fjölskyldan er í eðli sínu frumeining þjóðfélagsins, og ber þjóðfélagi og
ríki að vernda hana.
17. grein.
1. Hverjum manni skal heimilt að eiga eignir, einum sér eða í félagi við
aðra.
2. Engan má eftir geðþótta svipta eign sinni.
18. grein.
Allir menn skulu frjálsir hugsana sinna, sannfæringar og trúar. Í þessu
felst frjálsræði til að skipta um trú eða játningu og enn fremur til að láta
í ljós trú sína eða játningu, einir sér eða í félagi við aðra, opinberlega
eða einslega, með kennslu, tilbeiðslu, guðsþjónustum og helgihaldi.
19.
grein.
Hver maður skal
frjáls skoðana sinna og að því að láta þær í ljós. Felur slíkt frjálsræði í
sér réttindi
til þess að leita, taka við og dreifa vitneskju og hugmyndum með hverjum
hætti sem vera skal og án tillits til landamæra.
20. grein.
1. Hverjum manni skal frjálst að eiga þátt í friðsamlegum fundahöldum og
félagsskap.
2. Engan mann má neyða til að vera í félagi.
21. grein.
1. Hverjum manni er heimilt að taka þátt í stjórn lands síns, beinlínis eða
með því að kjósa til þess fulltrúa frjálsum kosningum.
2. Hver maður á jafnan rétt til þess að gegna opinberum störfum í landi
sínu.
3. Vilji þjóðarinnar skal vera grundvöllur að valdi ríkisstjórnar. Skal hann
látinn í ljós með reglubundnum, óháðum og almennum kosningum, enda sé
kosningarréttur jafn og leynileg atkvæðagreiðsla viðhöfð eða jafngildi
hennar að frjálsræði.
22.
grein.
Hver þjóðfélagsþegn skal fyrir atbeina hins opinbera eða alþjóðasamtaka og í
samræmi við skipulag og efnahag hvers ríkis eiga kröfu á félagslegu öryggi
og þeim efnahagslegum, félagslegum og menningarlegum réttindum, sem honum
eru nauðsynleg til þess að virðing
hans og þroski fái notið sín.
23. grein.
1. Hver maður á rétt á atvinnu að frjálsu vali, á réttlátum og hagkvæmum
vinnuskilyrðum og á vernd gegn atvinnuleysi.
2. Hverjum manni ber sama greiðsla fyrir sama verk, án manngreinarálits.
3. Allir menn, sem vinnu stunda, skulu bera úr býtum réttlátt og hagstætt
endurgjald, er tryggi þeim og fjölskyldum þeirra mannsæmandi lífskjör. Þeim
ber og önnur félagsleg vernd, ef þörf krefur.
4. Hver maður má stofna til stéttarsamtaka og ganga í þau til verndar
hagsmunum sínum.
24. grein.
Hverjum manni ber réttur til hvíldar og tómstunda, og telst þar til hæfileg
takmörkun vinnutíma og reglubundið orlof að óskertum launum.
25.
grein.
1. Hver maður á kröfu til lífskjara, sem nauðsynleg eru til verndar heilsu
og vellíðan hans sjálfs og fjölskyldu hans. Telst þar til matur, klæðnaður,
húsnæði, læknishjálp og nauðsynleg félagshjálp, svo og réttindi til öryggis
gegn atvinnuleysi, veikindum, örorku, fyrirvinnumissi, elli eða öðrum
áföllum, sem skorti valda og hann
getur ekki við gert.
2. Mæðrum og börnum ber sérstök vernd og aðstoð. Öll börn, skilgetin sem
óskilgetin, skulu njóta sömu félagsverndar.
26. grein.
1. Hver maður á rétt til menntunar. Skal hún veitt ókeypis, að minnsta kosti
barnafræðsla og undirstöðumenntun. Börn skulu vera skólaskyld. Iðnaðar- og
verknám skal öllum standa til boða og æðri menntu vera öllum jafnfrjáls,
þeim er hæfileika hafa til að njóta hennar.
2. Menntun skal beina í þá átt að þroska persónuleika einstaklinganna og
innræta þeim virðingu fyrir mannréttindum og mannhelgi. Hún skal miða að því
að efla skilning, umburðarlyndi og vináttu meðal allra þjóða, kynþátta og
trúarflokka og að efla starf Sameinuðu þjóðanna í þágu friðarins.
3. Foreldrar skulu fremur öðrum ráða, hverrar menntunar börn þeirra skuli
njóta.
27.
grein
1. Hverjum manni ber réttur til þess að taka frjálsan þátt í menningarlífi
þjóðfélagsins, njóta lista, eiga þátt í framförum á sviði vísinda og verða
aðnjótandi þeirra gæða, er af þeim leiðir.
2. Hver maður skal njóta lögverndar þeirra hagsmuna, í andlegum og efnalegum
skilningi, er leiðir af vísindaverki, ritverki eða listaverki,
sem
hann er höfundur að, hverju nafni sem nefnist.
28. grein
Hverjum manni ber réttur til þess þjóðfélags- og milliþjóðaskipulags, er
virði og framkvæmi að fullu mannréttindi þau, sem í yfirlýsingu þessari eru
upp talin.
29. grein.
1. Hver maður hefur skyldur við þjóðfélagið, enda getur það eitt tryggt
fullan og frjálsan persónuþroska einstaklingsins.
2. Þjóðfélagsþegnar skulu um réttindi og frjálsræði háðir þeim takmörkunum
einum, sem settar eru með lögum í því skyni að tryggja viðurkenningu á og
virðingu fyrir frelsi og réttindum annarra og til þess að fullnægja
réttlátum kröfum um siðgæði, reglu og velferð almennings í lýðfrjálsu
þjóðfélagi.
3. Þessi mannréttindi má aldrei framkvæma svo, að í bága fari við markmið og
grundvallarreglur Sameinuðu þjóðanna.
30. grein.
Ekkert atriði þessarar yfirlýsingar má túlka á þann veg, að nokkru ríki,
flokki manna eða einstaklingi sé heimilt að aðhafast nokkuð það, er stefni
að því að gera að engu nokkur þeirra mannréttinda, sem hér hafa verið upp
talin.
|